Maternaal Narcisme Wanneer je moeder niet de moeder was die je dacht dat ze was
- Francis Angel
- 6 mei
- 13 minuten om te lezen
Wanneer je lichaam iets begint te voelen wat je hoofd nog niet begrijpt
Er komt vaak een moment in je leven waarop iets niet meer klopt.
Niet zichtbaar.
Niet dramatisch.
Maar voelbaar.
Je zit in een gesprek en merkt dat je al reageert voordat je echt hebt gevoeld wat er in je leeft.
Je partner kijkt anders en je lichaam spant zich al aan voordat er iets is gezegd.
Je hoort jezelf begrip tonen… terwijl er iets in je stil wordt.
En ergens daar ontstaat een eerste barst in wat je altijd voor normaal hebt gehouden.
Niet omdat je ineens iets nieuws meemaakt.
Maar omdat je begint te voelen wat er altijd al was.
Voor veel vrouwen begint dat moment bij het langzaam onder ogen zien van iets wat bijna niet gezegd mag worden:
dat je moeder niet de moeder was die je nodig had.
Wat maternaal narcisme werkelijk betekent
Maternaal narcisme gaat niet alleen over gedrag.
Het gaat over een emotioneel veld waarin jij als kind hebt leren bestaan.
Een moeder met narcistische trekken is vaak niet bewust bezig jou te beschadigen.
Maar ze leeft sterk vanuit haar eigen binnenwereld.
Haar behoeften.
Haar emoties.
Haar interpretaties.
En dat betekent dat jouw binnenwereld alleen ruimte krijgt… zolang die niet botst met die van haar.
Je wordt niet afgestemd op wie jij bent.
Je wordt afgestemd op wat zij nodig heeft.
Voorbeeld
Je komt als kind verdrietig thuis.
Je hoopt ergens gezien te worden.
at iemand je aankijkt en zegt: “kom eens hier”.
Maar in plaats daarvan gebeurt er iets anders.
Ze vertelt over haar dag.
Of ze relativeert jouw gevoel.
Of ze zegt dat je niet zo gevoelig moet zijn.
En je leert niet: mijn gevoel mag er zijn.
Je leert: mijn gevoel moet passen.
Narcisme uitgelegd –
De 9 kenmerken (DSM-5)
De DSM-5 beschrijft narcistische trekken via negen kenmerken:
Een opgeblazen gevoel van eigen belangrijkheid
Fantasieën over succes, macht of ideale liefde
Gevoel uniek en bijzonder te zijn
Behoefte aan bewondering
Gevoel van recht hebben op speciale behandeling
Interpersoonlijk gebruik van anderen
Gebrek aan empathie
Afgunst of het idee dat anderen jaloers zijn
Arrogant of hooghartig gedrag
Maar in een moeder-kind relatie voelt dit niet als een lijst.
Het voelt als een constante onderstroom waarin jij leert:
Dat jouw beleving niet leidend is.
Voorbeeld
Je vertelt iets enthousiast.
Ze onderbreekt je en maakt het groter… maar over zichzelf.
Of ze corrigeert je.
Of ze luistert half.
En je leert: mijn ervaring is niet het middelpunt.
Hoe je jezelf verliest zonder dat je het doorhebt
Je groeit niet op met het idee dat er iets mis is.
Je groeit op met het gevoel dat jij je moet aanpassen.
Je leert kijken.
Scannen.
Aanvoelen.
En dat wordt je kracht.
Maar ook je verlies.
30 dingen die je als dochter kunt ervaren
Je voelt spanning in contact nog voordat er iets gebeurt
Je past je toon aan
Je voelt verantwoordelijkheid voor de ander
Je corrigeert jezelf
Je voelt schuld wanneer je jezelf kiest
Je ervaart rust als onveilig
Je bent alert
Je voelt je snel te veel
Je voelt je soms te weinig
Je bent beter in geven dan ontvangen
Je past je identiteit aan
Je voelt liefde als iets wat je moet onderhouden
Je vermijdt conflict
Je voelt leegte na contact
Je bent vaak bij de ander
Je ervaart stilte als spanning
Je voelt schaamte zonder duidelijke reden
Je bent loyaalJe voelt verantwoordelijkheid voor harmonie
Je hebt moeite met ontvangenJe bent gevoelig voor afwijzing
Je twijfelt aan jezelf
Je bent niet volledig in je lichaam
Je voelt boosheid maar slikt hem in
Je bent sterk in zorgJe ervaart afhankelijkheid als spannend
Je bent bang om te zwaar te zijn
Je voelt constante spanning
Je hebt moeite met grenzen
Je verlangt naar rust maar kent het niet volledig
De culturele laag,
Waarom dit zo moeilijk is.
Wat dit zo moeilijk maakt is het beeld van de "Mama"
Je hebt je leven hier aan haar te danken, dus moet je eeuwig dankbaar zijn..
Wat jij ervaart krijgt het label "Egoïstisch"
Hier iets van vinden of iets op aanmerken maakt je ondankbaar.
Moeders worden altijd allemaal op een 'Heilig voetstuk" geplaatst.
“Een moeder houdt altijd van haar kind.”
“Ze deed haar best.”
“Ze bedoelde het goed.”
En die zinnen zijn niet per se onwaar.
Maar ze maken iets anders moeilijk zichtbaar:
Dat liefde en afstemming niet altijd samenvallen.
En precies daar ontstaat spanning.
Je vertelt iets wat waar is in je lichaam.
Maar nog voordat het landt, wordt het langs een bestaand beeld gelegd.
“Maar ze hield toch van je.”
“Ze is je moeder.”
“Ze heeft haar best gedaan.”
En zonder dat iemand het zo bedoelt, wordt jouw ervaring herschreven.
Voorbeeld
Je zegt dat je je vaak emotioneel alleen voelde.
Er valt stilte.
En dan:
“Maar ze hield toch van je?”
En daar verschuift iets.
Niet in wat je hebt gevoeld.
Maar in de ruimte waarin het mag bestaan.
Hechting
De moederlijn
Wanneer je opgroeit met een moeder die emotioneel vooral met zichzelf bezig is…
of een moeder die veel nodig heeft van jouw aanwezigheid,
aandacht of afstemming…
Dan ontstaat er geen rustige, vanzelfsprekende bedding waarin jij
als kind simpelweg kunt zijn.
Er ontstaat iets anders.
Een subtiel, maar continu veld waarin jij leert dat verbinding niet vanzelf gaat…maar iets is wat jij moet onderhouden.
Niet met woorden.
Maar met je gedrag, je houding, je gevoel.
Als kind voel je dat niet als “mijn moeder is emotioneel niet beschikbaar”.
Je voelt het als iets veel stillers:
Er is een manier waarop ik moet zijn om de verbinding goed te houden
En dat maakt dat je je niet alleen ontwikkelt in relatie tot haar…
maar in afstemming op haar innerlijke wereld.
Je leert haar stemming lezen.
Haar reacties aanvoelen.
De ruimte tussen haar woorden opvangen.
En ergens in dat proces verschuift iets fundamenteels:
Je eigen binnenwereld wordt minder leidend dan de afstemming op haar buitenwereld.
Voorbeeld
Hoe dit zich in het dagelijks leven vormt
Je zit als kind bij je moeder aan tafel of op de bank.
Ze vertelt iets.
Over haar dag.
Over iemand anders.
Over iets wat haar heeft geraakt.
Je voelt haar stemming nog voordat je precies begrijpt wat er gezegd wordt.
En zonder dat iemand het je uitlegt, gebeurt er iets in jou.
Je gaat opletten.
Niet open, niet ontspannen.
Maar afgestemd.
Je gezicht verandert subtiel.
Je houding wordt zachter.
Je reacties worden zorgvuldiger.
Niet omdat je dat bewust kiest.
Maar omdat je hebt geleerd dat hoe het met haar gaat… invloed heeft op hoe jij mag zijn in dat moment.
Soms probeer je iets te delen.
Iets kleins.
Iets van jezelf.
Maar terwijl je begint te spreken, voel je al dat de aandacht verschuift.
Niet hard.
Niet expliciet.
Maar subtiel.
Haar reactie bepaalt de ruimte waarin jij je verhaal mag laten bestaan.
En dus leer je:
Ik moet mijn binnenwereld aanpassen aan de ruimte die er op dat moment is.
En precies daar ontstaat een diep patroon.
Niet als gedachte, maar als lichamelijke reflex:
Verbinding behouden door jezelf af te stemmen
Je leert niet:
Ik mag er zijn zoals ik ben.
Je leert:
Ik blijf in verbinding als ik aanvoel wat er nodig is.
En dat maakt dat nabijheid nooit volledig ontspannen voelt.
Omdat nabijheid niet alleen verbinding is…
maar ook afstemming, alertheid en subtiele zelfbijsturing.
En dat blijft niet in je jeugd.
Het beweegt met je mee.
In hoe je contact maakt.
In hoe je reageert.
In hoe je jezelf voelt in aanwezigheid van een ander.
Impact op zelfbeeld en plek in de wereld
Wat je als kind hebt moeten doen om verbonden te blijven…
wordt op een gegeven moment niet meer iets wat je doet.
Het wordt hoe je jezelf ervaart.
Niet als gedachte over jezelf.
Maar als een onderliggende manier van aanwezig zijn in de wereld.
Alsof er in jou een stille afweging blijft bestaan:
Mag ik hier zijn zoals ik ben, of moet ik eerst iets afstemmen?
En dat gevoel sijpelt langzaam door in hoe je jezelf waarneemt.
Niet als iemand met een vaste plek.
Maar als iemand die die plek steeds opnieuw moet vinden.
Je plek in de wereld voelt dan niet vanzelfsprekend
Niet iets wat je hebt.
Maar iets wat je verdient.
En onbewust ontstaat er een beweging in je:
Je gaat je aanwezigheid koppelen aan afstemming.
Aan hoe goed je aanvoelt wat er nodig is.
Aan hoe weinig je ruimte inneemt.
Aan hoe je jezelf aanpast zonder dat iemand dat vraagt.
Voorbeeld
Je zit in een groep mensen.
Er wordt gepraat, er wordt gelachen.
En ergens in jou ontstaat een gedachte, een gevoel, iets kleins maar echts.
Je voelt het opkomen in je borst of je buik.
Maar nog voordat het vorm krijgt in woorden, gebeurt er iets anders.
Je kijkt de ruimte in.
Je voelt de sfeer.
Je scant gezichten, toon, tempo.
En terwijl dat gebeurt, verschuift je aandacht langzaam van binnen naar buiten.
Niet omdat je niet wil spreken.
Maar omdat je lichaam eerst checkt of het veilig is om zichtbaar te worden.
En vaak… verdwijnt wat je wilde zeggen niet bewust.
Het lost gewoon op voordat het geboren is.
Wat dit doet in relaties
Wat je in vroege verbinding hebt geleerd, blijft niet in je verleden.
Het beweegt met je mee.
Zonder dat je het doorhebt, wordt het een manier waarop je contact aangaat.
Niet als verhaal dat je jezelf vertelt.
Maar als directe reactie in het moment.
In contact voel je vaak sneller de ander dan jezelf.
Je merkt subtiele veranderingen in toon.
In energie.
In afstand of nabijheid.
En je lichaam reageert daarop nog vóórdat je jezelf hebt kunnen voelen.
Je past je aan.
Je beweegt mee.
Je neemt verantwoordelijkheid voor de sfeer.
Niet omdat je dat bewust kiest.
Maar omdat je systeem verbinding is gaan koppelen aan afstemming.
En ergens onder dat alles zit een stille beweging:
de neiging om verbinding veilig te houden door jezelf iets te verplaatsen.
Voorbeeld
Je partner wordt stiller.
Er is nog niets gezegd.
Maar in jouw lichaam gebeurt al iets.
Je voelt een lichte spanning in je borst.
“Is er iets?”
“Heb ik iets gedaan?”
“Moet ik iets herstellen?”
Voordat je het weet ben je aan het bewegen in de relatie.
Je stuurt een bericht.
Je wordt zachter in je toon.
Je probeert de verbinding voelbaar te houden.
Niet omdat dat de waarheid van het moment is.
Maar omdat je lichaam stilte niet als neutraal heeft leren ervaren.
Partnerkeuze
Wat je kent in verbinding… voelt vaak als wat klopt.
Niet omdat het gezond is.
Maar omdat het herkenbaar is.
En herkenning voelt in het lichaam vaak als veiligheid,
zelfs wanneer het spanning bevat.
Daarom kan aantrekkingskracht zich soms niet richten op beschikbaarheid.
Maar op iets wat je zenuwstelsel herkent als vertrouwd:
Mensen die niet volledig bereikbaar zijn
Contact dat niet helemaal landt
Verbinding die iets vraagt om vast te houden
En tegelijkertijd kan juist stabiliteit vreemd voelen.
Te rustig.
Te voorspelbaar.
Te weinig spanning om op te navigeren.
Voorbeeld
Je ontmoet iemand die echt aanwezig is.
Hij of zij reageert helder.
Blijft consistent.
Is niet onduidelijk in contact.
En ergens in jou ontstaat geen ontspanning,
maar onrust.
Niet omdat er iets mis is.
Maar omdat je systeem die vorm van beschikbaarheid niet als basis heeft leren herkennen.
Wat je bent gaan geloven als normaal
Niet als overtuiging die je ooit bewust hebt gekozen.
Maar als stille logica van je lichaam.
Dat je moet afstemmen om verbinding te houden
Dat je moet zorgen dat het goed blijft tussen mensen
Dat je jezelf moet aanpassen om niet te veel te zijn
Dat liefde iets is wat je actief onderhoudt
Dat jouw ruimte niet vanzelfsprekend is
En omdat dat zo lang je ervaring is geweest,
voelt het niet als iets wat je doet.
Maar als hoe relaties werken.
Energetisch lichaamswerk
Waar alles wat je niet kon voelen zich opslaat
Wat je in contact hebt moeten doen om verbinding te behouden…
verdwijnt niet wanneer het moment voorbij is.
Het blijft niet in je gedachten hangen als een herinnering die je later kunt analyseren.
Het nestelt zich dieper.
In je lichaam.
In je adem.
In je zenuwstelsel.
Op het moment dat een emotie te groot is om volledig te voelen…
te complex om te uiten…
of te onveilig om te laten zien…
Dan gebeurt er iets heel menselijks.
Je systeem kiest niet voor verwerking.
Maar voor regulatie.
Je zakt er niet helemaal in.
Je laat het niet volledig doorstromen.
Je blijft functioneel.
En precies dat moment van “niet helemaal kunnen voelen”
is waar opslag begint.
Niet als bewuste keuze.
Maar als lichamelijke overleving.
En vaak voelt dat niet direct als iets zwaars.
Integendeel.
Het voelt soms als opluchting.
Alsof er iets even uit de voorgrond verdwijnt.
Vergelijk het met een afzuigkap die ineens uitgaat in
een keuken.
Het constante geluid dat je niet irriteerd … valt weg.
En je lichaam reageert vaak met iets simpels:
pffff… rust.
Alsof er iets stopt wat te veel was om tegelijk te dragen.
Maar wat er eigenlijk gebeurt… is niet dat het weg is.
Het is dat het niet meer in beweging is.
Het wordt niet afgevoerd.
Het wordt niet afgerond.
Het wordt opgeslagen.
En zo bouwt zich laag op laag op in je systeem.
Niet in één keer.
Maar in duizenden kleine momenten.
Momenten waarin je moest inslikken wat je voelde.
Waarin je je moest aanpassen terwijl er iets in je wilde bewegen.
Waarin je aanwezig bleef terwijl je eigenlijk wilde terugtrekken.
En je lichaam is daar ongelooflijk intelligent in.
Het slaat niets op als “probleem”.
Het slaat het op als nog niet veilig om doorheen te gaan.
Maar wat ooit een oplossing was…
Wordt op den duur een spanning die blijft bestaan.
Want wat niet door het lichaam heen kon bewegen, blijft zich ergens vastzetten.
In spieren.
In ademlagen.
In subtiele spanning in borst, buik, keel, schouders.
En in hoe snel je reageert op anderen zonder dat je eerst jezelf voelt.
En na verloop van tijd voelt dat niet meer als iets wat “ooit gebeurd is”.
Het voelt als normaal.
Je denkt niet: Ik draag iets.
Je ervaart: Zo ben ik.
Altijd een beetje aan.
Altijd een beetje afgestemd.
Altijd een beetje bezig met de ruimte buiten mij.
En dat is precies het verraderlijke van opgeslagen emotie:
Het wordt niet herinnerd als iets dat nog verwerkt moet worden.
Het wordt ervaren als persoonlijkheid.
Wat er gebeurt als je daar niet bij komt
Wat vastgezet is in het zenuwstelsel, blijft signalen geven.
Niet luid.
Maar continu.
Een subtiele alertheid.
Een onderlaag van spanning.
Een neiging om te reageren voordat je voelt.
En je leert leven bovenop die laag.
Niet erin.
En precies daarom werkt het hoofd hier niet
Wat je niet met je hoofd hebt opgeslagen…kun je ook niet met je hoofd oplossen.
Je kunt het begrijpen.
Je kunt het analyseren.
Je kunt het verklaren.
Maar het blijft in het lichaam spreken.
In spanning die niet verdwijnt door inzicht.
In reacties die sneller zijn dan je gedachten.
In patronen die zich herhalen zonder dat je ze bewust kiest.
Wat lichaamsgericht werk hier doet
In energetisch en lichaamsgericht werk gaan we niet “op zoek naar het verhaal”.
We gaan naar de plek waar het verhaal ooit stopte.
Waar iets te veel werd.
Te snel.
Te intens.
Te alleen.
En in plaats van het weg te maken…of het te forceren om eruit te gaan…
blijven we aanwezig bij wat het lichaam laat zien.
Adem.
Spanning.
Beweging.
Afwezigheid.
Alertheid.
Niet om het te fixen.
Maar om het eindelijk niet meer alleen te laten dragen.
En precies daar begint iets te verschuiven.
Niet spectaculair.
Maar voelbaar.
Alsof het systeem voor het eerst niet meer hoeft vast te
houden wat ooit niet verwerkt kon worden.
Psychodynamisch werk.
De bedding waarin je patronen zichtbaar worden
Waar lichaamswerk je laat voelen wat er in je lichaam gebeurt…
brengt psychodynamisch werk het moment in beeld waarop je jezelf bent gaan aanpassen in relatie.
Niet als verhaal over het verleden.
Maar als het zichtbaar maken van wat er nú nog gebeurt in contact.
Bij maternaal narcisme is dat contact vaak de plek waar jouw
binnenwereld zich heeft leren verplaatsen.
Niet omdat je niet voelde.
Maar omdat je hebt geleerd dat wat jij voelt pas ruimte krijgt als
het past binnen het veld van de ander.
In psychodynamische gesprekken vertragen we dat precies daar.
Waar je jezelf corrigeert.
Waar je je aanpast.
Waar je iets inslikt of verzacht nog voordat het echt zichtbaar wordt.
Niet om het te analyseren.
Maar om het te herkennen terwijl het gebeurt.
Wat dit toevoegt naast lichaamswerk
Lichaamswerk laat je voelen wat je systeem heeft opgeslagen.
De spanning.
De adem.
De reactie die sneller is dan je denken.
Psychodynamisch werk maakt zichtbaar waar die reactie is ontstaan in relatie.
Niet om het verleden te verklaren.
Maar om te begrijpen:
Dit is hoe ik mezelf ben gaan organiseren in contact met mijn moeder
En precies dat is de sleutel.
Want waar lichaamswerk je helpt om spanning te ontladen…helpt psychodynamisch werk je om te zien dat die spanning ooit functioneel was.
Dat het een vorm van afstemming was die je als kind nodig had om verbinding te behouden.
De verschuiving in bewustzijn
In het hier en nu ontstaat dan iets nieuws:
Je begint te herkennen dat je automatische aanpassing niet “wie je bent” is…
maar een oude vorm van verbinding behouden.
Voorbeeld
Je zit in een gesprek.
Iets in jou wil iets zeggen.
Maar voordat je spreekt, gebeurt er iets subtiels:
Je stem verandert nog vóór je hem gebruikt
je nuanceert
je verzacht
je past je toon aan
Niet bewust.
Maar automatisch.
In psychodynamisch werk maken we dat moment zichtbaar.
Niet om het te stoppen.
Maar om te zien:
Dit is de plek waar ik mezelf verlaat in contact
De integratie met lichaamswerk
Wanneer je dat bewustzijn combineert met lichaamswerk…
gebeurt er iets wat alleen in één van de twee niet volledig gebeurt.
Je voelt niet alleen de spanning in je lichaam.
Je ziet ook het patroon in relatie.
En andersom.
Je ziet niet alleen het patroon.
Je voelt waar het zich vastzet in je systeem.
En precies daar ontstaat ruimte.
Niet door iets weg te halen.
Maar door het tegelijk te kunnen voelen én begrijpen terwijl het zich afspeelt.
Het opnieuw leren bestaan in contact
Wat hier langzaam verandert…is niet je persoonlijkheid.
Maar de manier waarop je in verbinding aanwezig bent.
Je hoeft jezelf niet meer automatisch te verplaatsen om contact veilig te houden.
Je kunt het voelen zonder het meteen te hoeven oplossen.
Je kunt aanwezig blijven terwijl er spanning is.
En dat is de kern van de combinatie:
lichaamswerk brengt je terug in je lichaam
psychodynamisch werk brengt je terug in de relatie waar je jezelf bent gaan verlaten
Samen openen ze precies dat gebied waar je jezelf ooit bent kwijtgeraakt…
niet door trauma als groot verhaal, maar door kleine, herhaalde momenten van afstemming.
En precies daar begint iets nieuws:
Niet een ander zelfbeeld…
Maar een andere ervaring van jezelf in contact.
En ergens, als je dit allemaal leest, is de kans groot dat je
niet iets nieuws ontdekt… maar iets herkent wat je al langer met je meedraagt.
Misschien noem je het niet groot genoeg om er iets mee te doen.
Misschien heb je jezelf al vaak verteld dat je het wel aankunt.
Dat je er wel doorheen komt.
Dat het “niet zo erg” is.
Maar je lichaam denkt daar soms anders over.
In hoe snel je spanning voelt in contact.
In hoe je jezelf bijstuurt voordat je uitgesproken bent.
In hoe je moe wordt van verbinding die eigenlijk niet echt landt.
En hier wordt het interessant.
Want wat je klein houdt in je hoofd…blijft vaak groot aanwezig in je systeem.
Niet als drama.
Maar als constante onderstroom.
Je hoeft hier niets te bewijzen.
Niet dat het ernstig genoeg is.
Niet dat je vastzit.
Niet dat je het niet meer alleen kunt.
Maar je hoeft het ook niet langer te dragen alsof het vanzelf wel oplost.
In mijn werk is er ruimte voor precies dat stuk waar je zelf misschien nog omheen beweegt.
Niet alleen de delen die je al kunt benoemen, maar juist ook de lagen waar nog schaamte op zit, of twijfel, of de neiging om het weg te relativeren.
Daar waar je jezelf hebt geleerd om sterk, helder of “prima” te blijven terwijl er van binnen iets anders leeft.
In een intakegesprek kijken we daar samen naar.
Niet als analyse, maar als ontmoeting met hoe jij werkelijk in contact bent met jezelf en met anderen.
Wat je vertelt is niet het belangrijkste startpunt.
Hoe je het vertelt, hoe je lichaam reageert terwijl je spreekt,
en wat je onderweg misschien inslikt of aanpast…
daar werken we mee.
Je hoeft niet zeker te weten of het erg genoeg is.
Je hoeft niet precies te weten wat je zoekt.
Maar als je dit leest en ergens in jou voelt:
Ik wil hier niet langer alleen mee blijven rondlopen in mijn eigen hoofd…
dan is dat precies het moment waarop je welkom bent om contact te maken.
Je bent echt heel WELKOM.
Heb je een vraag of wil je iets kwijt?
Neem gerust contact op.
Liefs Fran 🫶🏼
Opmerkingen